اللهم ارزقنی حبّك

 مطالب زیر گزیده ای از توصیه ها و وصایای آیت الله سید علی قاضی (ره) است كه به شاگردان و اطرافیان خود فرموده اند و ما آن ها را به اختصار ذكر می نماییم. باشد كه كلامش چون صاعقه ای بر قلبمان بدرخشد و راهنمایمان در تاریكی ها باشد.

نماز

شما را سفارش می كنم به اینكه نمازهایتان را در بهترین و با فضیلت ترین اوقات آنها به جا بیاورید و آن نمازها با نوافل، 51 ركعت است؛ پس اگر نتوانستید، 44 ركعت بخوانید و اگر مشغله های دنیوی نگذاشت آنها را به جا آورید، حداقل نماز توابین را بخوانید [نماز اهل انابه و توبه هشت ركعت هنگام زوال است.]
 
مرحوم علامه طباطبایی و آیت الله بهجت از ایشان نقل می كنند كه می فرمودند: «اگر كسی نماز واجبش را اول وقت بخواند و به مقامات عالیه نرسد مرا لعن كند.»

مرحوم آقای سید هاشم رضوی هندی می فرمایند: روزی یكی را به محضر آقای قاضی آوردند كه مثلا آقا دستش را بگیرد و راهنمایی اش كند. مرحوم آقای قاضی فرموده بودند: «به این آقا بگویید كه نماز را در اول وقت بخواند.» بعد معلوم شد كه آن آقا وسواس در عبادات داشته و نماز را تا آخر وقت به تأخیر می انداخته است.
 
اما وصیت های دیگر، عمده آنها نماز است. می فرمودند نماز را بازاری نكنید اول وقت به جا بیاورید با خضوع و خشوع. اگر نماز را تحفظ كردید همه چیزتان محفوظ می ماند و تسبیح صدیقه كبری سلام الله علیها كه از ذكر كبیر به شمار می آید و آیت الكرسی در تعقیب نماز ترك نشود.

دعا در قنوت نماز

آقای قاضی می فرمودند این دعا را در قنوت نماز بخوانید: «اللهم ارزقنی حبّك و حبّ ما تحبه، و حبّ من یحبّك، والعمل الذی یبلغنی إلی حبّك واجعل حبّك احبّ الاشیاء إلی.» خداوندا محبت خود را و محبت كسانی را كه دوست داری و محبت كسی كه تو را دوست دارد و عملی كه مرا بسوی محبتت برساند را ؛ روزی ما بفرما و محبت خود را محبوب ترین چیزها نزد ما قرار بده.

قرآن

آیت الله نجابت می فرمودند: آیت الله میرزا علی قاضی به مرحوم آیت الله شیخ علی محمد بروجردی (از شاگردان برجسته آقای قاضی) فرموده بودند كه: «هیچ گاه از قرآن جدا مشو و ایشان تا آخر عمر بر این سفارش آقای قاضی وفادار و پایبند بود. هر وقت از كارهای ضروری و روزمره فارغ می شد، قرآن می خواند و با قرآن بود.»
 
آقای سید محمد حسن قاضی می فرمایند: «چند سفارش ایشان عبارت است از: اول روخوانی قرآن، می فرمودند قرآن را خوب و صحیح بخوانید.
 
توصیه دیگر ایشان راجع به دوره تاریخ اسلام بود. می فرمودند یك دوره تاریخ اسلام را از ولادت حضرت پیغمبر(صلی الله و علیه وآله) تا 255 هـ.ق یا 260 هـ.ق بخوانید. و بعد از عمل به این ها می فرمودند برو نمازشب بخوان!»
 
آیت الله قاضی در نامه ای به آیت الله  طباطبایی می فرمودند: «دستورالعمل، قرآن كریم است؛ فیه دواء كل دواء و شفاء كل عله و دوا كل غله علماً و عملاً و حالاً. آن قره العیون مخلصین را همیشه جلوی چشم داشته باشید و با آن هادی طریق مقیم و صراط مستقیم سیر نمایید و از جمله سیرهای شریف آن قرائت است به حسن صورت و آداب دیگر، خصوص در بطون لیالی...»

و نیز: «بر شما باد به قرائت قرآن كریم در شب با صدای زیبا و غم انگیز، پس آن نوشیدنی و شراب مۆمنان است. تلاوت قرآن كمتر از یك جزء نباشد.»

نماز شب

«اما نماز شب پس هیچ چاره و گریزی برای مومنین از آن نیست، و تعجب از كسی است كه می خواهد به كمال دست یابد و در حالی كه برای نماز شب قیام نمی كند و ما نشنیدیم كه احدی بتواند به آن مقامات دست یابد مگر به وسیله نماز شب.»

علامه طباطبایی می فرمودند: «چون در نجف اشرف برای تحصیل مشرف شدم، از نقطه نظر قرابت و خویشاوندی گاه گاهی به محضر مرحوم قاضی شرفیاب می شدم تا یك روز در مدرسه ای ایستاده بودم كه مرحوم قاضی از آن جا عبور می كردند. چون به من رسیدند، دست خود را روی شانه من گذاردند و گفتند: ای فرزند! دنیا می خواهی نماز شب بخوان، آخرت می خواهی نماز شب بخوان!»

حاج سید هاشم حداد می فرمودند: «مرحوم آقا خودش این طور بود و به ما هم این طور دستور داده بود كه در میان شب وقتی برای نماز شب برمی خیزید، چیز مختصری تناول كنید، مثلاً چای یا دوغ یا یك خوشه انگور یا چیز مختصر دیگری كه بدن شما از كسالت بیرون آید و نشاط برای عبادت داشته باشید.»
 
توسل به ائمه أطهار (علیهم السلام)

آیت الله سید علی آقا قاضی در یكی از نامه هایش چنین مرقوم فرمودند: «.... و تمام طرق .... توسل به ائمه أطهار(علیهم السلام) و توجه تام به مبدأ است. چونكه صد آمد، نود هم پیش ما است. با دراویش و طریق آنها كاری نداریم. طریقه، طریقه علما و فقها است، با صدق و صفا.»
 
توسل به حضرت سیدالشهدا (علیه السلام)

محال است انسانی به جز از راه سیدالشهدا علیه السلام به مقام توحید برسد. سریان فیوضات و خیرات از مسیر حضرت سیدالشهدا علیه السلام است و پیشكار این فضیلت هم حضرت قمر بنی هاشم ابالفضل العباس علیه السلام است.
 
دعا برای فرج امام زمان (علیه السلام)

از آن چیزها كه بسیار لازم و با اهمیت است دعا برای فرج حضرت حجت ـ صلوات الله علیه ـ در قنوت نماز وتر است بلكه در هر روز و در همه دعاها.
 
دل هیچ كس را نرنجانید!

دیگر آن كه، گر چه این حرفها آهن سرد كوبیدن است، ولی بنده لازم است بگویم اطاعت والدین، حسن خلق، ملازمت صدق، موافقت ظاهر با باطن و ترك خدعه و حیله و تقدم در سلام و نیكویی كردن با هر برّ و فاجر، مگر در جایی كه خدا نهی كرده. الله الله الله كه دل هیچ كس را نرنجانید!

 امکانات :
۱- نمایش متن قرآن بر اساس نام سوره.
۲- نمایش متن قرآن بر اساس شماره جزء.
۳- افزودن یک سوره به لیست علاقه مندی ها برای دسترسی راحت تر. (با استفاده از لمس ممتد نام سوره)
۴- نمایش اطلاعات سوره. (با استفاده از لمس ممتد نام سوره)
۵- نشانه گذاری یک آیه برای مراجعه بعدی. (با استفاده از لمس ممتد متن آیه)
۶- به اشتراک گذاری متن آیه, ترجمه و یا هر دو از طریق پیامک و شبکه های اجتماعی. (با استفاده از لمس ممتد متن آیه)
۷- پرش به یک آیه خاص.
۸- انتقال به سوره بعد و قبل در هنگام نمایش یک سوره.
۹- قابلیت انتخاب نمایش ترجمه فارسی یا انگلیسی یا هیچکدام.
۱۰- ترتیل قرآن با صدای ۶ قاری برتر. به همراه فایل نمونه (بارگیری از طریق اینترنت)
۱۱- ترجمه گویای فارسی و عربی. (بارگیری از طریق اینترنت)
۱۲- امکان تغییر نوع قلم متن و ترجمه آیات.
۱۳- امکان تغییر اندازه قلم متن و ترجمه آیات.
۱۴- امکان تغییر رنگ متن و ترجمه آیات.
۱۵- بیش از ۱۴۰ قرائت مجلسی از ۲۰ قاری مشهور. (بارگیری از طریق اینترنت)
۱۶- امکان جستجو در متن آیه و ترجمه فارسی و انگلیسی.

 آدرس سایت یا وبلاگ های مورد نظر خود را كه در زمینه قرآن فعالیت می كنند از طریق فرم تماس با ما برای  ما ارسال نمایید .

 تفسیر قرآن

 این سایت حاوی تفسیر کل قرآن می باشد که از تفسیر نمونه برگرفته شده است .

 http://www.qurangloss.com 

پرسمان قرآن

 تالار گفتگوی کاربران . عصویت رایگان و ارایه ی سوال و پاسخ های پرسشگران ...

http://www.askquran.ir

 تبیان

 در راستای نیل به اهداف متعالی اسلام و تحقق ارزش های انقلاب اسلامی ، در سال 80و متعاقب انتصاب رئیس جدید سازمان تبلیغات اسلامی ، حجه الاسلام والمسلمین دكتر سید مهدی خاموشی بر مبنای رهنمودهای مقام معظم رهبری رویكرد جدیدی در زمینة استفاده از فناوری روز جهت اجرای وظایف و دستیابی به اهداف سازمان تبلیغات اسلامی...

http://tebyan.net

راسخون

 یکی از ارزشمند ترین اهداف نظام جمهوری اسلامی ایران تولید وگشترش علم وفرهنگ سازی صحیح اسلامی است.در این راستا رسانه ها نقش موثروسازنده ای در پیشبرد این اهداف دارند و هر کدام از آنها بعنوان وسیله تولید و انتقال فرهنگ در بین اقشار مختلف جامعه تلاش می کنند.در این میان سایتهای اینترنتی وپرتالها به عنوان جدیدترین...

http://rasekhoon.net 

تنزیل

 سایت تنزیل با نرم افزاری بسیار قدرتمند مجموعه ی خوبی از انواع خطوط قرآنی ، قاریان متعدد و ... را جهت تلاوت قرآن آن لاین ارایه نموده است.

http://tanzil.net

 آینده روشن - اخبار مهدویت و معنویت

 آینده، روشن تر خواهد بود برای آنان که اخبار امروز را روزنه ای به آینده می دانند. و آینده ای روشن در راه است که همواره ادیان و مکاتب بدان نوید داده اند. رسانه های به روز (آن لاین) خواه ناخواه به آن آینده سو گرفته اند و می گیرند. با این همه، سوگیری مستقیم به آن آینده روشن همت رسانه ای دیگر را می طلبد پایگاه...

http://www.bfnews.ir

ایکنا

خبرگزاری قرآنی ایران(ایکنا) نخستین و تنها خبرگزاری تخصصی قرآن کریم در جهان اسلام است. تلاش ما همواره بر آن بوده است که اخبار و رویدادهای مختلف ایران و جهان را با رویکرد و محک قرآنی در حوزه های مختلف همچون سیاسی، هنری، ادبی، اجتماعی، فعالیتهای قرآنی، اندیشه و علم، وبلاگ و بین الملل مورد بررسی و تحلیل...

http://iqna.ir 

شبستان

 سایت شبستان از سایت های خوب حوزه ی معارف اسلامی و قرآن می باشد.

http://www.shabestan.ir

پایگاه حوزه

www.hawzah.net

این پایگاه به زبان فارسی است و ترجمه های قران از آیت الله مكارم شیرازی ، استاد محمد مهدی فولادوند و یك ترجكه از انگلیسی نیز در آن و جود دارد .

این پایگاه منبع خوبی برتی محققانی استكه می خواهند در موضوعات مربوط به قرآن و علوم قرآنی تحقیق كنند . وجود منابع فراوان از جمله كتاب ، 420 مقاله،معرفی 1000 عنوان پایان نامه ، 40 مورد تلاوت مجلسی و ترتیل شما را از مراجعه  به كتابخانه ها بی نیاز نیكند . 17 نرم افزار قرآنی نیز به اجمال در این پایگاه معرفی شده است .

پایگاه الشیعه(مركز جهانی آل البیت -ع-)

www.al-shia.org

این پایگاه به هجده زبان از جمله فارسی ، عربی ، انگلیسی و فرانسوی مطالب خود را ارائه كرده است.

در این سات ضمن مشاهده متن قرآن مجید میتوانید در  متن و ترجمه آن جست و جو كنید ترتیل قرآن با صدای پنج قاری مشهورو الاوت مجلسی توسط چهل و نه قاری در اختیار علاقمندان قرار دارد . امكان آموزش روخوانی و حفظ قرآن از طریق اینترنت ، ارئه زندگی نامه كوتاه تعدادی از حافظان و تفسیر نمونه ، تفسیر كوثر ، قات مفسران سیعه و چند كتاب دیگر ، در كنار مقالاتی در همین زمینه ، بخش قران این پایگاه را بسیار غنی كرده است.

منابع قرآن در اینترنت

www.quran.org.uk

یكی از بهترین پایگاه ها در زبان اینگلیسی است كه مطالب خود را به صورت موضوعی دسته بندی كرده است . اگرچه مطالب این پایگاه ، در برخی موارد به پایگاه های دیگر پیوند می خورد ، ولی به نظر می رسد بیشتر مطالب از آن خود پایگاه است و دایرهالمعارف نسبتاً كاملی در موضوع قرآن به شمار می آید .

پایگاه اطلاع رسانی مركز فرهنگ و معارف قرآنی

www.maarefquran.com

این پایگاه وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی و شامل فرهنگ موضوعی تفاسیر قرآن ، تفسیر راهنما ، معرفی دایره المعارف قرآن و ... است . این پایگاه به زبان فارسی است .

بنیاد قرآن و عترت

www.bonyad-qoran.com

برخی از عناوین این پایگاه ، كه مطالب خود را به زبان فارسی ارائه می كند ، عبارت اند از: معرفی تفاسیر ، اشعار زیبا در وصف قرآن ، احكام قرآن ، پرسش و پاسخ و اخبار مربوط به قرآن .

پایگاه الحكمه

www.alhikmeh.com/

در این صفحه احادیث بسیار جالبی از امامان معصوم (ع) در باره قرآن ، قرائت قرآن ، حفظ قرآن و .... ارائه شده است . مطالب این پایگاه به زبان عربی است .

پایگاه الاسلام

www.al-islam.org/allah/index.html

این سایت همانند دیگر موضوعات موجود در ان ، در موضوع قرآن ، سنگ تمام  گذاشته است . مطالب موبوط به قرآن ، اعم از كتاب ، مقاله ، ترتیل ، تلاوت و ... به صورت الفبایی موتب شده است . ترجمه های انگلیسی شاكر ، پیكثال ،و یوسفعلی از قران از مطالب دیگر این پایگاه است كه به زبان انگلیسی ارائه می شود.

مركز اطلاع رسانی غدیر

www.ghadeer.org/qoran/qoran.html

برای مشاهده تفسیرهای المیزان(فارسی)، نمونه و چند كتاب در موضوع تفسیر به صورت موضوعی به همراه تعدای كتاب دیگر درباره قر ان به این پایگاه مراجعه كنید . تفاسیر مذكور كه در پایگاه های دیگر وجود دارد از این پایگاه گرفته شده است . این پایگاه به زبان فارسی فعال است .

جامعه القرآن الكریم

www.jameatulquran.com

برای اطلاع از فعالیت های موسسه فرهنگی – قرآنی جامعه القرآن الكریم (وابسته به محمد حسین طباطبایی) و نیز آشنایی با حافظان قر آن و زندگی نامه كوتاه آنان ة به پایگاه این مركز سری بزنید و مطالبی درباره چگونگی آموزش حفظ قرآن مطالعه كنید . جهت استفاده از پاسخ كارشناسان به پرسش های قرآنی خود ، از طریق پست الكترونیكی این پایگاه info@jameatulquran.com اقدام نمائید . مطالب این پایگاه به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی ارائه می شود .

پایگاه المیزان

www.almizan.org

سه جلد از تفسر المیزان به زبان انگلیسی ترجمه شده و در این پایگاه وجود دارد .

شبكه قرآن كریم

www.qurannetwork.com

در این پایگاه كه به زبان انگلیسی فعال است امكان دسترسی ماربران به ترجمه قرآن به بیست و دو زبان زنده دنیا فراهم آمده است.

التفسیر

www.altafsir.com

تعدادی از تفاسیر شیعی از جمله المیزا ن ، قمی ، تبیان ، تفسیر صدرالمتالهین ، فیض كاشانی و تعداد زیادی از تفاسیر اهل سنت ، كه در مجموع شامل شصت و چهار عنوان است در این پایگاه به نمایش گذاشته شده است كه به ویژه با امكان جست و جو كردن امكان خوبی برای دانش پژو هان را فراهم نموده است . برخی از تفاسیر هنوز فعال نیستند كه به تدریج فعال خواهند شد .این پایگاه به زبان عربی و انگلیسی فعال است .

طریق الاسلام

www.islamway.com

ترتیل قرآن با صدای 140 قاری كه 17 نفر از آنان قرآن را به طور كامل تلاوت نموده اند . در این پایگاه آمده است . زبان این سایت عربی است.

ترتیل قرآن

نمونه پایگاه هایی كه امكان شنیدن ترتیل قرآن را فراهم كرده اند:

www.aviny.com/voice/telavat.htm

www.irib.ir/worldservice/ramezan/quran/kol/list.htm

www.ahl-ul-bait.org/

www.madressa.net/fx/quran.html

www.resalat.com/index.asp?st=quran

يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُن فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ

أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ

سوره لقمان آیه 16

«پسر عزیزم، اگر به اندازه‌ی سنگینی دانه‌ی خردلی (عمل نیک یا بد انجام گرفته) باشد و در دل سنگی،

یا درآسمان‌ها و یا اینکه در میان زمین باشد، خدا آن را حاضر می‌آورد

(و به حساب و کتاب آن رسیدگی می‌کند) چرا که خداوند بسی دقیق و آگاه است.»

لاَ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا

سوره بقره آیه 83

 جز خدای را نپرستید و به پدر و مادر نیكی كنید

 سيد محمّد راستگو

چـون كه تقـــوا بست دو دست هـوا حـق گشـايد هــر دو دست عقـل را

مثنوي، دفتر سوم، بيت 1941

بنياد گرفته آياتي چون: «واتّقوا اللّهَ وَيعَلِّمكُمُ اللّه ؛تقوا پيشه گيريد و خدا [بدين گونه] دانش و خردتان مي‌بخشد».(سوره بقره، آيه 282) كه رواياتي نيز پشتوانه دارد: «من غَلَبَ شَهْوَتَهُ ظَهَرَ عَقْلُه؛ هركه برهوايش چيره گردد، خردش آزاد و آشكار مي‌شود».(1) وهمچنين روايت: «وجاهِدُوا اَنْفُسَكُمْ عَلي اَهْوائِكُم تَحُلُّ قُلُوبكم الحِكمة؛ برهوا و هوس چيره شويد تا حكمت و دانايي در دلهايتان درآيد».(2)

***

خـشم و شهـوت مـرد را احـول كنـد زاسـتقـــامت روح را مبـــدل كـنـد

چون غـرض آمـد هنـر پـوشيده شـد صد حجاب از دل به سوي ديده شد

مثنوي، 1/333

هم سمت و سو با آياتي چون: «لا تَتَّبِع الهوي فَيضِلّكَ عَنْ سَبيل اللّه؛ از هوا [خشم و شهوت] پيروي مكن كه تو را از راه خدا باز مي‌دارد».(سوره صاد، آيه 26) كه رواياتي را نيز پشتوانه دارد. مانند: «اِنَّكَ اِنْ اَطَعْتَ هَواكَ اَصَمَّكَ وَاَعْماك؛ اگر از هوايت پيروي كني كور و كرت مي‌كند».(3)

***

لطف شه جـان را جنـايت جـو كنـد زان كه شـه هــر زشت را نيكـو كنـد

مثنوي، 2/336

مصرع دوّم، يادآور اين آيه شريفه است: «مَنْ تابَ وآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً فَاولئِكَ يبَدِّلُ اللّهُ سَيئاتِهِم حَسَناتٍ؛آنكه توبه كند و ايمان آورد و كردار شايسته پيشه كند، اينانند كه خداوند بديهاي آنان را با نيكي جايگزين مي‌كند».(سوره فرقان، آيه70)

مولانا اين نكته قرآني را در اين بيت ديوان شمس نيز آورده است:

خنك آن دم كه كند حق گنهت طاعت مطلق خنك آن دم كه جنـايـات عنـايات خـدا شد

ديوان شمس، 2/127

***

هر كه را در جـان خـدا بنـهد محـك مــر يقـين را بـــاز دانـــد او زشـك

مثنوي، 1/300

هم سمت و سو با آياتي چون: «وَمَنْ يتَّقِ اللّهَ يجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً؛ هركس پرهيز و پارسايي كند، خداوند راه بيرون شد [از تنگناها] را پيش پاي او مي‌نهد».(سوره طلاق، آيه 2) و نيز آيه: «اِنْ تَتَّقُوا اللّهَ يجْعَلْ لَكُمْ فُرقاناً؛اگر پروا و پارسايي پيشه كنيد، خداوند به شما بينشي مي‌بخشد كه حق و باطل را از هم باز شناسيد». (سوره انفال، آيه 29)

***

حق تعالي گـرم و سـرد و رنـج و درد بـر تــن مـا مي‌نهـد اي شيـر مـــرد

خـوف و جـوع و نقـص اموال و بدن جمـله بهـر نقـد جـان ظـاهر شـدن

مثنوي، 2/2963

بنياد گرفته برآيه شريفه: «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشيءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الاَمْوالِ وَالاَنْفُسِ والثَّمرات؛ همانا كه شما را با گونه‌اي از ترس، گرسنگي، زيان مالي، زيان جاني و زيان كشاورزي مي‌آماييم».(سوره بقره، آيه 155)

***

آنچه مي‌گويم به قـدر فهـم تــو است مُــردم انــدر حسـرت فهـــم درست

جان و دل را طاقت آن جــوش نيست با كه گويم در جهان يك گوش نيست

مثنوي، 1/514

«با كه گويم در جهان يك گوش نيست» يادآور اين آيه شريفه و برگرفته از آن است: «اِنّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزلون؛ همانا كه آنان [گناه‌كاران] از شنيدن نا توانند».(سوره شعرا،آيه 212) همان‌گونه مجموعه هردو بيت با اين سخنان حضرت مولا علي‌? هم سمت و سو است: «فَيالَها اَمْثالاً صائِبَةً وَمَواعِظَ شافيةً لَوْ صادَفْتُ قُلُوباً زاكِيةً وَاَسْماعاً واعِيةً… چه مثل‌هاي درست و پندهاي شفابخش براي گفتن دارم، اگر دلي با صفا و گوشي شنوا يافت شود».(4) و «اِنّ هيهُنا لَعِلماً جَمّاً [وَاَشارَ بَيدِهِ اِلي صَدْرِهِ] لَوْ اَصَبْتُ لَهُ حَمَلَة؛همانا اينجاانبوهي از دانش انباشته شده[اشاره به سينه خود كرد و فرمود] كاش گوش شنوايي براي آنها يافتم».(5)

***

صبغــة اللّــه نــام آن رنگ لطيــف لعنـة اللّـه بـــوي آن رنــگ كثيــف

صبغـة اللّـه هسـت خــم رنگ هــو پيسه‌هــا(6) يكـرنگ گــردد انـدر او

بنياد گرفته برآيه شريفه: «صِبْغَةُ اللّهِ وَمَنْ اَحْسَنُ مِنَ اللّهِ صِبْغَة؛ نگارگري خدا و كيست خوش نگارتر از خداوند».(سوره بقره، آيه 138)

***

نيم جان بستاند و صــد جــان دهـد آنچـه انـــدر و هــم نــايد آن دهــد

مثنوي، 1/245

الهام گرفته از آيه شريفه: «فَلا تَعْلَمُ نَفْس ما اُخْفي لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ اَّعْين؛هيچ كس نمي‌داند كه چه چشم روشني‌هايي براي او اندوخته شده است».(سوره سجده، آيه 17) كه به صورت آشكارتري در اين حديث قدسي آمده است: «اَعْدَدْتُ لِعبادي الصّالِحينَ ما لا عَين رَأتْ وَلا اُذُن سَمِعَتْ وَلا خَطَرَ عَلي قَلْبِ بَشَر؛براي بندگان نيك خويش چيزهايي اندوخته‌ام كه نه چشمي ديده، نه گوشي شنيده و نه به ذهن و ضمير كسي رسيده است».(7)

***

هرچـه بـر تـو آيـد از ظلمات و غــم آن زبـي بـاكي و گستـاخي است هم

مثنوي، 1/89

بنياد گرفته برآياتي چون: «وَما اَصابَكُمْ مِنْ مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ اَيديكُم؛هر سختي كه به شما رسد از دست خودتان به شما مي‌رسد». (سوره شوري، آيه 30) ونيز آيه «اَوَلَمّا اَصابَتْكُمْ مُصِيبَة قَدْ اَصَبْتُمْ مثْلَيها قُلْتُمْ اَنّي هذا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اَنْفُسِكُم؛هرگاه مصيبتي به شما رسد كه دو چندان آن را برديگران وارد نموديد، گوييد اين از كجاست؟ بگو آن از سوي خودتان است». (سوره آل عمران، آيه 165)

***

چـاه مظلـم گشـت ظلـم ظــالـمان ايـن چنيـن گفتند جمــله عــالـمان

هـركه ظالـم‌تر چهش با هـــول تـــر عــدل ‌فــرمـوده است بـدتـر را بـتر

مثنوي، 1/1309

بيت دوّم برگرفته است از آيه شريفه: «وَجَزاءُ سَيِّئة سَيئة مِثْلُها؛ و جزاي بدي، بدي پي همانند آن است».(سوره شوري، آيه 40) مصرع نخست نيز يادآور اين روايت است: «الظُلْمُ ظُلُماتُ يوْمِ الِقيامة؛ظلم دنيا، ظلمات آخرت است».(8)

***

بده اي دوست شرابي كه خدايي است خدايي

نه در او رنج خمـاري نه در او خـوف جـدايي

ديوان شمس، 6/127

مصرع دوّم ترجمه واري است از يك گزاره قرآني در وصف شراب بهشت خدايي : «يطافُ عَلَيهِم بِكَأسٍ مِنْ مَعينٍ بَيضاءَ لَذّة للشارِبينَ لا فيها غَوْل وَلا هُمْ عَنها ينْزَفُون ؛بر بهشتيان جامي پيموده مي‌شود پر و پيمان از باده‌اي روان [درجويها] ورخشان و گوارا بر نوشندگان، نه در آن خوف جدايي از عقل است و نه در آن رنج خمـاري».(سوره صـافات، آيــات45 ـ 47)

بسنجيد با:

شــرابـي بـي خمــارم بخـش يا رب كـه بــا وي هيـچ درد ســر نبـــاشد

ديوان حافظ، ص177

***

عــروة الوثقــاست اين تــرك هــوا بـركشـد ايـن شـــاخ جـان را تا سما

مثنوي، 2/1274

تعبير و تركيب «عروة الوثقي» برگرفته است از اين آيه شريفه:«فَمَنْ يكْفُر بِالطاغوتِ وَيؤْمِن بِاللّهِ فَقَدْ اسَتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الوُثْقي لاانْفِصامَ لها؛ هركس به طاغوت كفر ورزد و به خداوند ايمان آورد به دست آويزي استوار و گسست ناپذير چنگ زده است».(سوره بقره، آيه 256)

***

مكـــرهــا كــردند آن دانـــا گــروه كه زبـن بركنـده شـد زان مكـر كــوه

كـرد وصف مكـرهاشـان ذو‌الـجلال لِتــــزول منـــه اقــــلال الـجبــال

مثنوي، 1/952

مصرع چهارم دگرگون شده بخشي از اين آيه شريفه است: «وَقَدْ مَكَروا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللّهِ مَكْرُهُمْ وَاِنْ كانَ مَكْرُهم لِتَزُولَ مِنْهُ الِجبال؛ همانا كه نيرنگ خويش به كار بستند و نيرنگشان نزد خداست [يعني خداوند نقشه و نيرنگ آنها را مي‌داند و از اين روي نقشه‌شان نقش برآب است] و اگرچه نيرنگشان كوهها را از جاي مي‌برد».(سوره ابراهيم، آيه 46)

***

بـاده‌اي كـابــرار را دادنــد انــدر يشــربــون با جنيد و با يزيد و شبــلي و ادهــم خوريــم

ديوان شمس، 3/288

واژه «يشربون» آشكارا نشان مي‌دهد كه مولانا اشاره دارد به آيه شريفه: «اِنَّ الاَبْرارَ يشْرَبُونَ مِنْ كَأسٍ كانَ مِزاجُها كافورا؛ابرار ازجامي كه آميخته با كافور است، مي‌نوشند».(سوره دهر،آيه 5)

***

هيــچ كــرّمنا شـنيد ايــن آسمـــان كـه شنيـد ايــن آدمــي پــــرغمــان

مثنوي، 6/139

اشارت و تلميح به آيه شريفه: «وَلَقَدْ كَرَّمْنا بني‌آدم…»؛و همانا ما آدمي‌زادگان را كرامت بخشيديم و گرامي داشتيم».(سوره اسرا، آيه 70)

***

بي‌حس و بي‌گوش و بي‌فكرت شويد تــا خطــــاب ارجــعي را بشنــويـد

تلميح و اشارتي آشكار به آيه شريفه: «يا اَيتّها النَفْسُ المْطْمَئِنّة ارْجِعِي اِلي رَبِّكِ راضية مَرْضية؛ اي نفس آرام يافته، خرسند و خدا پسند به سوي خدا باز گرد».(سوره حجر، آيات 27 ـ 28)

***

علّـت ابليـس انــا خيـــر بـده اسـت وين مرض در نفس هر مخلوق هست

مثنوي، 6/321

تلميح و اشاره به گفت و گوي خداوند و ابليس در آيه شريفه: «ما مَنَعَكَ اَلاّ تَسْجُدَ اِذْ اَمَرْتُكَ قالَ اَنَا خَير مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طينٍ؛چه چيز تو را از سجده كردن به آدم كه تو را بدان فرمان داده بودم، باز داشت؟ گفت: من از او بهترم، مرا از آتش آفريدي و او را از خاك». (سوره اعراف، آيه 12)

***

شــربـتي خــوردم ز‌اللّــه اشــتري تا به مـحشر تشنـگي نـايــــد مــرا

مثنوي، 4/3513

برگرفته از آيه شريفه: «اِنَ اللّه اشتري مِنَ المُؤمنينَ اَنْفُسَهُمْ وَاَمْوالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّة؛خداوند جان و مال مؤمنان را به بهاي بهشت از آنان خريده است».(سوره توبه، آيه 111)

***

تو عهدي كـرده‌اي چـون روح بـودي تو ليكــن كي تـــو را آن يـاد باشـــد

ديوان شمس، 2/79

اشاره به پيماني كه ميان خدا و انسان بسته شده و در آيات زير گزارش آن آمده است: «اَلَمْ اَعْهَدْ اليكم يا بَني‌آدَم اَنْ لا تَعبُدوا الشّيطان انّه لكم عَدوّ مبين و ان اعْبُدُوني هذا صِراط مُستقيم؛ اي آدمي‌زادگان! آيا با شما پيمان نبسته بودم كه شيطان را نپرستيد كه او دشمن آشكار شماست و اين كه مرا ببپرستيد كه اين است راه راست». (سوره يس، آيه 60ـ61) ونيز آيه «وَاِذ اَخَذَ رَبُّكَ منْ بَني‌آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرّيتَهُمْ وَاَشْهَدَهُمْ عَلي انْفُسِهِمْ اَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلي شَهِدْنا؛ چون خداوند زاد وولد آدمي‌زادگان را از پشت هاشان برگرفت و آنان را برخودشان گواه ساخت. [و پرسيد] آيا پروردگار شما نيستم؟ گفتند: آري گواهي مي‌دهيم».(سوره اعراف، آيه 172)

بسنجيد با:

خدا يا چـون گل ما را سرشتي وثيقت نامه‌اي بـر ما نـوشتي

به ما برخـدمت خـود عـرض كــردي جــزاي آن به خــود بر فـرض كـردي

نظامي، خسرو و شيرين، ص8

***

عارفان را شمع و شاهد نيست از بيرون خـويش

خون انگوري نخورده باده‌شان هم خون خويش

ديوان شمس 3/98

بنياد گرفته برتأويل عارفان از آيه: «وَفي اَنْفُسِكُمْ اَفَلا تبصرُون ؛و در درون شماست. نمي‌بينيد؟».(سوره ذاريات، آيه 21) كه بر پايه آن انسان را از سير آفاق به سير انفس و از بيرون پژوهي به درون پژوهي و از بيگانه‌شناسي به خودشناسي فرا‌خوانده‌اند و گمشده او را نه در بيرون كه در درون او دانسته‌اند، از زبان عين القضاة بشنويم: راه خداي تعالي در زمين نيست، در آسمان است، بلكه در بهشت و عرش نيست، در باطن تو است« و في انفسكم» اين باشد، طالبان خدا او را در خود جويند زيرا كه او در دل باشد و دل در باطن ايشان باشد».(9)

بيرون ز تو نيست هر چه در عالم هست از خود بطلب هر آنچه خواهي كه تـويي

نجم رازي، مرصاد العباد، ص3

من چرا گرد جهان گردم چــو دوست تدر ميــــان جــان شيـرين مـن است

عطّار، ديوان، ص68

در جهــان بيهــوده مي‌جستم تــو را

خــود تو در جــان عــراقي بـوده‌اي

عراقي، كليات، ص270

پاورقيها:

1. غرر الحكم، 54/195 .

2. همان، 6/130 .

3. غرر الحكم، 3/56.

4. نهج البلاغه، صبحي صالح، خطبه 83، ص109.

5. همان، حكمت 147، ص496.

6. پيسه، يعني لكه‌هاي نا‌همرنگ، چند رنگي.

7. الجامع الصغير، 2/237 .

8. بحار الانوار، 75/312.

9. تمهيدات، ص 287.

منبع:مجله کيهان فرهنگى - شماره 193

 افسانه قارونى

تجلى قرآن در شعر مولوى

جلال الدين محمد بلخى ملقب به ملاّى رومى يا مولوى، مردى عارف و دانشمند بود كه سراسر زندگى خود را در راه كسب معرفت و تهذيب نفس گذراند. او با اشعارش كه در قالب غزل، رباعى و مثنوى سروده شده، با بيان حكايت‌ها و افسانه‌ها، رويدادهاى تاريخى و مسايل عرفانى كوشيده است حقايق و معارف الهى را براى مردم بيان كند.او به سان واعظ در مجلس وعظ، سخنانش را با آيات و احاديث و بيان داستان پيامبران درهم مى آميزد تا همگان به قدر توان خود از آن سخنان بهره‌مند گردند. اشعار او سرشار از مفاهيم قرآنى، آيات الهى و تعبيرهاى عرفانى است. به گفته نيكلسون، مثنوى شناس معروف انگليسى، مولوى براى توجيه عقايد خود به 1100 آيه‌ى قرآنى توسل جسته است.

به گفته صاحب نظران، مولوى بيش از تمام عارفان شاعر، در انديشه‌ى طلب فيض از كلام حضرت حق بوده و بيش‌ترين تأثير را از قرآن گرفته كه اين امر در اشعارش بازتاب يافته است.

اشعار او از زيباترين مجموعه‌هاى عرفانى به شمار مى آيد كه از مفاهيم و آيات قرآنى تأثير پذيرفته تا جايى كه عده‌اى از آن به  « تفسير عارفانه كلام اللّه مجيد » ياد مى كنند. استفاده از قرآن در اشعار مولوى را مى توان به چند گونه تقسيم كرد. گاه بدون اشاره صريح به آيه، مفهوم تمام يا بخشى از آيه را در شعر خود آورده است كه خواننده‌‌ى آشنا با قرآن، بى درنگ آيه مورد نظر را در‌مى يابد. گاه به ضرورت وزن شعر، بخشى از آيه را بى هيچ تصرفى در شعر مى گنجاند و گاه به ضرورت شعرى، در الفاظ، تصرفى مى كند. مولوى در برخى از سروده‌هايش،پى در پى از آيات قرآنى استفاده مى كند، ولى در استفاده از هرآيه، برداشت جديدى را مطرح مى سازد كه با تفسير قبلى آيه يكسان نيست.

به هرحال ما در اين‌جا، به دليل گستردگى مطلب نمى توانيم همه اشعار مولوى را كه از آيات قرآن متأثر است، بياوريم و تنها به ذكر آيات سوره فاتحه و بقره در مثنوى معنوى، آن هم تنها در دفتر اول و دوم بسنده كرده‌ايم. اشعارى كه مولوى به صراحت بخشى از آيه قرآن را در آن آورده، بدين شرح است:

از‌‌‌براى چـاره اين خـوف‌هـا              

آمد اندر هـر‌نمـازى «اهدنا»

كاين نمازم را مياميز اى خدا           

با نمـاز «ضـالّين» و‌اهل ريا

(2/‌3391)

اين دو بيت به آيات 6و7 سوره فاتحه اشاره صريح دارد: «اهدنا الصراط المستقيم. صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم و لا الضالّين.» يعنى: ما را به راه راست هدايت كن؛ راه آنانى كه به ايشان انعام كردى، نه راه گمراهان و كسانى كه برآنان غضب كردى.

«يؤمنون بالغيب» مى بايد مرا           

ز آن ببستم روزن فـانـى سرا

(1/3628)

روزن اين دنياى فانى را به سوى آخرت براى آن بستم كه احوال واقع در آخرت را غايبانه تصديق كنند.

مصراع اول اين بيت به آيه‌ى 3 سوره‌ى بقره اشاره دارد كه مى فرمايد: «الذين يؤمنون بالغيب و يقيمون الصلوة و….» يعنى: آنان كسانى هستند كه به غيب ايمان مى آورند و نماز را برپا مى دارند و….

هـست بـر «سـمـع و بصـر» مـهر خـدا

در حُجُب بس صورت است و بس صدا

(2/679)

 ع - ح. صفايى

زبان و کارکرد فرهنگى ارتباطى

از زمانى که سخنان خدا و وحى به ميان آمده و قرآن، آخرين کتاب آسمانى بر صفحه گيتى«نزول اجلال» کرده، آدمى را متحير و شيفته خود ساخته است. آنان که بار ديگر در اين جهان به فرمان خدا و قرآن«قالوابلى» گفتند، پيوسته سعى داشته‏اند که از«گلستان» قرآن«گلى» برچينند.

هر قوم و گروهى که قرآن را امام و پيشواى خود دانستند، به گونه‏هاى مختلف از فرهنگ آن بهره جستند؛ از ميان آنها ادبيان و فارسى زبانان نيز از اين«مائده آسمانى» بهره‏ها جسته و وجود تشنه خود را سيراب نموده‏اند و سفره بيان و کلام خود را مزين به«واژگان و مضامين» آن کرداند.

گروهى«تمثيلات» آن را بر گرفتند و برخى پاره‏اى از آيات را«تضمين» نظر و نثر خود کردند و بعضى از نور آيات«اقتباس» جستند و واژگان قرآن را سر مشق دفتر خود ساختند. عده‏اى ديگر آياتى که به صورت«ضرب المثل» در ميان مردم رايج شده بود در نوشتارهاى خود به بند کشيدند و برخى به ترجمه و تفسير ادبى و عرفانى آيات پرداختند و گروهى محتواى آيات را به صورتى ماهرانه«تحليل و حل» کردند و بعضى با«تلميح» به داستان‏هاى قرآنى، بر شيرينى کلام خود افزودند و بازار ادب خود را رونق بيشترى دادند و در عين حال هر يک از آنان يک دل و يک صدا اعتراف کردند که«هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم» و خلاصه فرهنگ ملى خود را با فرهنگ قرآنى آميختند و«شهد» آيات را با«موم» گفتار و نوشتار خود«عجين» ساختند و جان خود را در چشمه سار کلام خدا شست و شو دادند. به هر حال اين تأثير پذيرى از قرآن و در پى آن احاديث پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و ائمه اطهار(عليهم السلام) از زمانى که کهن‏ترين نسخه‏هاى ادبى ما در دست است، پيشينه‏اى ديرينه دارد. به ويژه از قرن ششم هجرى قمرى به اين طرف اين أنس با قرآن بيشتر نمايان مى شود؛ يعنى در آثار نويسندگان و شاعران«سبک عراقى»؛ مانند: عطار، سنايى، خاقانى، مولانا، سعدى، حافظ و جز اينان. از آن زمان تا عصر حاضر به ويژه پس از انقلاب اين تأثير پذيرى نمايان‏تر شده است و مى شود.

ما در اين نوشتار با رعايت اختصار به امور زير مى پردازيم: آوردن نمونه هايى از«تأثير پذيرى از قرآن» همراه با چشم اندازى گذرا به زندگانى برخى از سرايندگان و نويسندگان ادب فارسى و تعريف اجمالى پاره‏اى از صنايع و آرآيْهاى ادبى؛ ذکر پاره‏اى از آيات قرآن که به صورت ضرب المثل در ميان فارسى زبانان راه يافته و همچنين واژگان فارسى راه يافته است.

صنايع يا آرايه‏هاى ادبى

در اين بخش آن دسته از آرايه‏هاى ادبى را که در رابطه با تأثير پذيرى ادب فارسى از قرآن است به اختصار معرفى مى کنيم.(1)در ضمن براى پرهيز از درازنويسى مثال‏هاى هر کدام را در بخش بعدى همراه با معرفى شاعران و نويسندگان مى آوريم.

منم قرآن كتاب آسمانـي

نام هاي قرآن کريم